Ciekawość – pierwszy krok w stronę popularyzacji nauki
Dlaczego narzędzia oparte na generatywnej sztucznej inteligencji tak szybko zadomowiły się w mediach społecznościowych i kto rzeczywiście czerpie z tego największe korzyści? Z pozoru niewinne pytanie zaprowadziło Jowitę Olszewską do znacznie szerszych zagadnień związanych z automatyzacją Internetu, rolą algorytmów oraz wpływem sztucznej inteligencji na współczesną komunikację.
Zaczęłam czytać o procesach automatyzacji interakcji i znaczeniu algorytmów w funkcjonowaniu stron internetowych, aż zdałam sobie sprawę, że skala tego zjawiska jest o wiele większa, niż na początku zakładałam. Postanowiłam napisać o tym tekst, żeby pomóc innym trochę lepiej zrozumieć infrastrukturę stojącą za zjawiskami, z którymi spotykają się na co dzień
– opowiada autorka nagrodzonego artykułu.
Martwy Internet – teoria, która prowokuje do zadawania pytań
Nagrodzony tekst dotyczy tzw. Teorii Martwego Internetu. To hipoteza zakładająca, że znaczną część aktywności w sieci generują dziś nie ludzie, lecz zautomatyzowane systemy – od botów publikujących komentarze, przez sztucznie generowane profile, aż po algorytmy odpowiadające za ruch na stronach internetowych.
Autorka podkreśla, że niezależnie od tego, jak ocenia się samą teorię, zjawisko automatyzacji Internetu jest coraz bardziej widoczne, zwłaszcza w dobie gwałtownego rozwoju generatywnej sztucznej inteligencji.
Dzisiaj szczególnie, w wyniku powstawania narzędzi genAI, które ułatwiają budowanie prostych systemów automatyzacji oraz tworzenie treści bez wkładu ludzkiego, staje się to coraz bardziej narastającym problemem. Martwi mnie to, ponieważ nie tylko utrudnia dostęp do rzetelnych informacji, lecz także tworzy dodatkowe bariery społeczne poprzez umieszczanie użytkowników w bańkach informacyjnych
– zaznacza studentka.
Kim są cyfrowe zombie i elektroniczne golemy?
Już sam tytuł nagrodzonego artykułu przyciąga uwagę. Określenia „cyfrowe zombie” i „elektroniczne golemy” nie są jednak przypadkowe.
Pierwsze z nich odnosi się do fałszywych profili podszywających się pod prawdziwych ludzi. Wykorzystują one zdjęcia i dane, które mogą pochodzić z Internetu, banków fotografii lub zostać wygenerowane przez sztuczną inteligencję. Na pierwszy rzut oka wyglądają jak zwyczajni użytkownicy, choć w rzeczywistości są jedynie narzędziami służącymi do automatycznego generowania aktywności.
„Elektroniczne golemy” to z kolei boty wykonujące określone zadania bez udawania człowieka – podobnie jak fantastyczne golemy, które po otrzymaniu polecenia konsekwentnie realizują swoją funkcję.
Nauka, która mówi ludzkim językiem
Choć na co dzień Jowita studiuje i pracuje z tekstami akademickimi, szczególne miejsce zajmuje u niej właśnie popularyzacja nauki.
Mam wiele szacunku do badaczy, którzy świetnie rozumieją temat, a jednocześnie potrafią przekazać go osobie zupełnie „zielonej” w sposób, który dodatkowo zachęci czytelnika do zgłębiania wiedzy na własną rękę. Polecam na przykład „Nieuporządkowane życie planet” Paula Murdina. Choć nieszczególnie związane z tematem mojego artykułu, dla kogoś zainteresowanego kosmosem będzie to bardzo przyjemna książka „na start”
– tłumaczy Jowita.
Pisząc artykuł, studentka musiała zmierzyć się nie tylko z ograniczeniem liczby znaków, ale również z problemem braku polskojęzycznych opracowań naukowych dotyczących omawianej tematyki. To doświadczenie pokazało jej, jak ważną rolę odgrywa popularyzacja nauki – zwłaszcza w obszarach nowych technologii, które rozwijają się szybciej niż dostępna literatura.
Myślcie. I weryfikujcie
Najważniejsze przesłanie nagrodzonego tekstu jest proste:
Myślcie krytycznie o tym, z czym spotykacie się w Internecie. Nie możemy wiedzieć, jak Internet będzie wyglądał w przyszłości, a choć większość nowoczesnych technologii obiecuje zdjęcie ciężaru myślenia samodzielnego z użytkowników, wierzę, że nie tędy droga. Najważniejsze to kultywować w sobie naturalną, ludzką ciekawość i szukać pośród rosnącej sterty treści wygenerowanej przez algorytmy rzeczy tworzonych wciąż przez prawdziwych ludzi.
Jowita podkreśla również, że podstawową kompetencją współczesnego użytkownika Internetu powinna być umiejętność weryfikowania informacji:
Jeżeli trafiamy na informację, która wydaje się szokująca albo wywołuje silne emocje, pierwszym krokiem powinno być sprawdzenie jej w innych źródłach. Warto też zastanowić się, czy rzeczywiście wchodzimy z kimś w prawdziwą interakcję. To zaskakujące, jak często ta prosta refleksja zmienia odbiór treści w sieci.
Dobry początek naukowej drogi
Zdobycie II miejsca w konkursie im. prof. Mirosława Przybylskiego jest dla Jowity Olszewskiej nie tylko sukcesem, ale również motywacją do dalszej pracy.
To wyróżnienie jest dla mnie czymś naprawdę wyjątkowym. Myślę, że dzięki konkursowi mam teraz nieco większą świadomość tego, ile pracy rzeczywiście konieczne jest do powstania takiego materiału, ale także poczucie, że mój głos również może mieć znaczenie. Widzę to jako dobry początek przyszłej działalności badawczo-literackiej
– podsumowuje młoda badaczka.
Zdjęcia: dr Bartosz Kałużny (Centrum Współpracy z Otoczeniem i Społecznej Odpowiedzialności Uczelni)
