Rękopisy, które nigdy nie zostały wydane
Projekt ma charakter rekonesansu badawczego i koncentruje się na rozpoznaniu, zgromadzeniu oraz wstępnej charakterystyce rękopisów niepublikowanych utworów prozatorskich wybranych polskich pisarzy przełomu XIX i XX wieku.
Termin „genetyka” pochodzi z nurtu badań zwanego krytyką genetyczną lub genetyką tekstów, wiąże się z genezą tekstu. Metaforycznie również może odnosić się do genetyki w sensie zmienności, dziedziczności jakichś cech. Można powiedzieć, że tak jak genetyka biologiczna bada rozwój organizmu od jego początków, tak genetyka literacka bada rozwój tekstu – od pierwszych notatek aż po „ostateczną” formę przedwydawniczą
– tłumaczy dr Jadwiga Goniewicz-Potocka.
Analizie podlega materiał powstały w latach ok. 1885–1914 na obszarze zaboru rosyjskiego, obejmujący m.in. twórczość takich autorów jak Władysław Stanisław Reymont, Ignacy Dąbrowski, Helena Pajzderska czy Włodzimierz Perzyński.
Badania nad tekstem
Badaczka będzie prowadzić badania bezpośrednio na materiałach rękopiśmiennych. W planach przewiduje m.in. odczytywanie kolejnych warstw zapisu, analizę wariantów tekstowych oraz rekonstrukcję zmian wprowadzanych przez autora.
W ramach projektu zaplanowano kwerendy w polskich i zagranicznych archiwach oraz bibliotekach. Następnie materiały zostaną uporządkowane i wstępnie opracowane. Każdy tekst zostanie opisany pod względem statusu, tematyki oraz potencjału badawczego. Efektem tego etapu będzie stworzenie uporządkowanego katalogu rękopisów, który stanie się podstawą dalszych analiz interpretacyjnych i porównawczych.
Rozwój humanistyki
Projekt przesuwa punkt ciężkości badań literaturoznawczych z tekstu ukończonego na proces jego powstawania. Wprowadza tym samym do refleksji nad literaturą polską przełomu XIX i XX wieku podejście genetyczne, które dotychczas było wykorzystywane w ograniczonym zakresie.
Projekt zakłada, że status nieukończenia lub braku publikacji nie przesądza o wartości poznawczej i artystycznej tekstu. Przeciwnie: rękopiśmienne szkice prozatorskie stanowią wyjątkowe świadectwo pracy twórczej, ujawniają alternatywne projekty literackie, warianty fabularne i strategie kompozycyjne niekiedy zawierają pierwotne rozwiązania wykorzystane później w dziełach opublikowanych.
– dodaje badaczka.
Włączenie tych materiałów do obiegu naukowego pozwala nie tylko poszerzyć wiedzę o warsztacie twórczym poszczególnych autorów, ale także lepiej zrozumieć dynamikę rozwoju literatury tego okresu. Literatura przestaje być wówczas wyłącznie zbiorem kanonicznych dzieł, a staje się procesem – dynamicznym, wielowariantowym i często nieukończonym.
Realizacja i finansowanie
Projekt został zaplanowany na 12 miesięcy. W tym czasie prowadzone będą zarówno kwerendy archiwalne, jak i prace związane z opracowaniem oraz analizą zgromadzonych materiałów. Całkowita kwota dofinansowania wynosi 20 598 zł. Środki przeznaczone są na realizację kwerend, pracę z materiałami źródłowymi oraz przygotowanie ich wstępnego opracowania naukowego. Projekt dofinansowywany jest w ramach konkursu MINIATURA 10 organizowanego przez Narodowe Centrum Nauki.
