Celem projektu jest opracowanie pierwszego całościowego ujęcia literackich reprezentacji organizacji Lebensborn oraz ukazanie, w jaki sposób literatura współtworzy i przekształca pamięć kulturową o tym zjawisku. Projekt analizuje teksty fikcjonalne i autobiograficzne jako przestrzeń negocjowania pamięci – między historią a wyobraźnią, faktem a mitem, świadectwem a narracją. Szczególny nacisk położony zostanie na mechanizmy zapominania, marginalizacji oraz zniekształceń (plotka, mit, sensacjonalizm), a także na doświadczenia ofiar, sprawców, świadków i ich potomków.
Realizacja projektu obejmuje trzy kluczowe etapy i rozpocznie się od pogłębionych kwerend bibliograficznych i archiwalnych w bibliotekach oraz archiwach niemieckich i międzynarodowych. W kolejnym kroku zespół podejmie systematyczną analizę literacką i porównawczą wybranych powieści oraz autobiografii, wykorzystując nowoczesne narzędzia studiów nad pamięcią, traumą i dyskursem. Proces ten dopełni klasyfikacja materiału według gatunku, chronologii i strategii narracyjnych. Ostatnim etapem będzie szerokie upowszechnianie wyników badań poprzez publikacje w renomowanych czasopismach naukowych oraz wystąpienia na konferencjach międzynarodowych.
Kierownik projektu, dr Joanna Bednarska-Rydzewska, tak wyjaśnia motywację stojącą za tymi badaniami:
Projekt podejmuje wciąż słabo rozpoznany temat literackich obrazów organizacji Lebensborn i ich roli w kształtowaniu pamięci kulturowej. Interesuje mnie, jak literatura przekształca ideologię, doświadczenie i milczenie w narracje ujawniające to, co wyparte lub zniekształcone. Chcę pokazać, że teksty literackie nie tylko reinterpretują historię i współtworzą jej społeczne rozumienie, lecz także wydobywają i artykułują doświadczenia ofiar systemu, często marginalizowane lub przemilczane.
Dr Joanna Bednarska-Rydzewska specjalizuje się w literaturze niemieckojęzycznej oraz kulturowym dziedzictwie narodowego socjalizmu. W projekcie odpowiadać będzie za koncepcję teoretyczną i analizę materiału oraz publikacje. W pracach weźmie udział również dwoje stypendystów – pierwszy z nich skoncentruje się na kwerendach archiwalnych i systematyzacji zgromadzonego materiału, natomiast drugi będzie odpowiadać za analizę literatury przedmiotu oraz przygotowanie raportów badawczych.
Działania projektowe będą realizowane przez najbliższe 36 miesięcy.
